Plekken

Vindplaatsen met een rijke historie

Uitbundig bloeiende stinzenflora is een feest om naar te kijken, maar vaak zijn ook de vindplaatsen zeer de moeite waard. De planten gedijen namelijk uitstekend op de rijke gronden van oude stateterreinen. In Friesland zijn diverse prachtige (voormalige) stinzen, states, landhuizen, stadshuizen en andere adellijke woningen bewaard gebleven. Historisch erfgoed dat absoluut de moeite van het bezoeken waard is, alleen al om door de aangrenzende parkbossen en tuinen te dwalen en te mijmeren over vroeger tijden.

De imposante Friese states en adellijke huizen die nog (gedeeltelijk) bewaard zijn gebleven, hebben hun oorsprong vaak al in de veertiende of vijftiende eeuw. In die tijd kwamen de stinzen in opkomst. Een stins is een stenen huis, vaak gebouwd als verdedigbare toren op een kunstmatige verhoging, zoals een wier, of op een omgracht terrein. Naast torenstinzen werden ook zaalstinzen gebouwd, die meer rechthoekig van vorm waren. In Friesland hebben in de Middeleeuwen meer dan vijfhonderd stinzen gestaan.

Na de roerige Middeleeuwen zijn veel stinzen afgebroken, maar vaak werd op dezelfde plek (met hetzelfde bouwmateriaal) een adellijk huis of een slot gebouwd. Deze states werden steeds comfortabeler en luxer. Fraaie parken, in de Franse tijd lusthoven genoemd, mochten natuurlijk niet ontbreken. De parkbossen en tuinen werden in eerste instantie in de formele stijl aangelegd. In de negentiende eeuw kwam de Engelse landschapsstijl in de mode. De talentvolle tuinarchitect Roodbaard heeft heel wat Friese buitenplaatsen verfraaid met slingerende paden, waterpartijen, ronde vormen en ophogingen.

In die periode kwam ook de stinzenflora flink in opkomst. Uit historische documentatie blijkt dat in zestiende en zeventiende eeuw al diverse stinzensoorten in Friesland zijn geïntroduceerd, maar doordat de planten alleen bij het specifieke stinzenmilieu (link maken) gedijen, bleef de verspreiding beperkt. Pas laat in de achttiende kwam de verwildering op gang en werd stinzenflora veelvuldig aangeplant op Friese buitenplaatsen. Wilt u het feest van het voorjaar wel eens meemaken op een plek met een rijk verleden? Dan is een bezoek aan onderstaande vindplaatsen zeker de moeite waard. Klik op de states voor meer informatie (linken van maken):

Ald Slot – Wergea
Dekema State – Jelsum
Epema State – Ysbrechtum
Herema State – Joure
Jongema State – Raerd
Liaukema State – Sexbierum
Martena State – Cornjum
Martenatuin – Franeker
Poptaslot - Marssum
Schierstins – Veenwouden
Stania State – Oenkerk
Vijversburg – Tietjerk