Stinzenmilieu

Een bijzonder milieu
Stinzenplanten komen al vanaf de vijftiende eeuw in ons land voor, maar stinzenmilieus zijn pas in de jaren dertig van de vorige eeuw als zodanig herkend in Friesland. De uitheemse planten doen het goed op schaduwrijke plekken bij stinzen en states, oude boerenhoeven, pastorietuinen, buitenplaatsen en aanverwante milieus als kerkhoven en slotwallen. Veel van deze buitenplaatsen waren lange tijd niet of voor een beperkt publiek toegankelijk en dat kan een reden zijn voor de late ontdekking van de stinzenmilieus als aparte biotoop met een eigen levensgemeenschap. Ook door de vroege bloei, de veelheid aan soorten en de verschillende opvattingen over de afkomst van de planten is het unieke verband tussen stinzenflora niet eerder vastgesteld.

Menselijke invloed
Van nature komen stinzenplanten voor in een bergachtige, boomrijke omgeving. Ze groeien op plaatsen met een losse, luchtige bodem die kalkrijk of kalkhoudend is. Vaak bevat de bodem brokken steen of puin. Een hoge biologische bodemactiviteit is noodzakelijk, zodat afgevallen boombladeren snel worden afgebroken tot een milde humus. Naast de aanwezigheid van kalk en humus zijn ook reliëf en voldoende schaduw belangrijke voorwaarden voor een rijk stinzenmilieu. Deze combinatie van gewenste omstandigheden komt nauwelijks van nature voor in Friesland, maar kan wél gecreëerd worden door menselijke invloed...

De Friezen hebben eeuwenlang de grond bewerkt en bemest. Op plekken waar van oudsher huizen stonden, is bovendien veel kalkrijk puin in de grond terecht gekomen, denk bijvoorbeeld aan onze terpen. Zo kon het gebeuren dat de tere stinzenplanten zelfs op de stugge Friese zeeklei een voet aan de grond hebben gekregen. Maar het zijn niet de eerste de beste locaties waar ze zich thuisvoelen. Ze bloeiden eeuwen geleden letterlijk op in de tuinen van buitenplaatsen van rijke adelen. Zelfs nu, lang nadat de prachtige hoven en tuinen bij de meeste stinzen en states in onbruik raakten en niet meer (goed) werden onderhouden, bleef de stinzenflora elk jaar in volle pracht terugkomen. Simpelweg omdat het milieu deugt!

Karakteristiek
Stinzenplanten zijn in ons land nog steeds te vinden in loofbossen, op de vruchtbare, vochtige en kalkhoudende rivier- en zeekleigronden en op de overgangen van zand- naar klei- of veengronden. In Friesland zijn met name soortenrijke assortimenten te vinden op (voormalige) stinzen en states, kloostertuinen, oude boerenhoeven, pastorietuinen en buitenplaatsen. Vaak zijn de karakteristieke stinzenmilieus op die plekken door menselijke invloeden ontstaan, dus beheer en onderhoud is van belang om de vroege voorjaarsbloeiers elk jaar weer te zien opkomen.

Het is mogelijk dat stinzenplanten zich op sommige vruchtbare plekken in het wild spontaan hebben gevestigd, maar de huidige rijkdom van stinzenflora in Friesland is vooral een gevolg van het samenspel tussen mens en natuur. Diverse soorten zijn door de eeuwen heen wel verwilderd en ingeburgerd, maar alléén op plekken waar zich een specifiek stinzenmilieu bevindt. Want als de omstandigheden niet kloppen, is het feest van de lente na een paar jaar afgelopen...